Home Bệnh thường gặpSốt xuất huyết

Sốt xuất huyết

1. Sốt xuất huyết là gì

Sốt xuất huyết là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây nên. Bệnh lây theo đường máu và muỗi Aedes aegypti là trung gian truyền bệnh. Bệnh có biểu hiện lâm sàng chủ yếu là sốt cấp diễn và xuất huyết với nhiều hình thái khác nhau, những thể nặng có shock do giảm khối lượng máu lưu hành. Việc chăm sóc phòng bệnh sốt xuất huyết đóng vai trò quan trọng để hạn chế tối đa biến chứng xảy ra đối với người bệnh và đề phòng bệnh lây lan.

Sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết

1.1 Mầm bệnh:

Virus Dengue có 4 typ huyết thanh khác nhau. Cả 4 typ Dengue có phản ứng chéo nhau. Tuy nhiên kháng thể thu được sau khi nhiễm typ huyết thanh có phản ứng dương tính nhưng không trung hòa hoàn toàn được các typ còn lại. (không có miễn dịch chéo)

1.2 Nguồn bệnh:

Là bệnh nhân, những người mắc thể nhẹ không được kiểm soát nên là nguồn bệnh quan trọng.

1.3 Đường truyền:

  • Bệnh lây theo đường máu do qua muỗi Aedes chỉ đốt vào ban ngày lúc 9h sáng.
  • Muỗi chủ yếu Aedes aegyti ở thành thị.
  • Muỗi thứ yếu Aedes acbopictus ở nông thôn, trong rừng.

1.4 Cơ thể cảm thụ:

  • Các địa phương có dịch lưu hành nhiều năm, gặp chủ yếu ở trẻ em và tuổi mắc bệnh có xu hướng ngày càng nhỏ, người lớn ít gặp.
  • Địa phương lần đầu có dịch thì mọi lứa tuổi đều có thể mắc, không phân biệt giới tính.

1.5 Biểu đồ dịch tễ:

Người bệnh là ổ dự trữ: trong cơ thể người chỉ tồn tại ở giai đoạn đang sốt ( mới mắc bệnh).

1.6 Các triệu chứng sốt xuất huyết:

  •  Nung bệnh: trung bình từ 4-10 ngày (3-15 ngày)
  • Sốt xuất huyết thường khởi phát đột ngột bằng:
    • Sốt, sốt cao liên tục
    • Kèm theo đau đầu dữ dội, nhức mỏi các cơ khớp
    • Ho khan, đau họng có thể tức ngực khó thở
    • Ăn kém, buồn nôn hoặc nôn, đau bụng, đi ngoài lỏng,…
  • Đến ngày thứ 4-7 của bệnh sau khi khởi phát, bệnh nhân có thể gặp hội chứng xuất huyết:
    • Xuất huyết dưới da dạng: chấm nốt, lớn hơn là mảng xuất huyết.
    • Xuất huyết niêm mạc hay gặp: chảy máu cam, chảy máu chân răng,…
    • Xuất huyết phủ tạng: xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết tiết niệu, xuất huyết não… phụ nữ thường gặp rong kinh, rong huyết…

1.7 Các thể lâm sàng do virus Dengue gây ra:

  • Dengue cổ điển: sốt, đau cơ-khớp toàn thân, hạch sưng, ban dát sẩm lấm tấm toàn thân… ít có xuất huyết, không có shock, không có xuất huyết phủ tạng, không hôn mê, hematocrit và tiểu cầu bình thường.
  • Sốt xuất huyết thể shock: gặp ở ngày thứ 3-7 của bệnh, mạch nhanh nhỏ, huyết áp kẹt, da lạnh nhớp nháp mồ hôi, mệt lả, tiên lượng xấu. Có 5 dấu hiệu nhận thấy tiền sốc: vật vã hoặc li bì, đau bụng dữ dỗi, lạnh đầu chi, xung huyết da và đái ít.
  • Các thể khác:
    • Đái huyết cầu tố.
    • Suy gan cấp.
    • Thể não.
    • Thể xuất huyết phủ tạng.

1.8 Các biến chứng:

  • Hô hấp: viêm phổi, phù phổi cấp…
  • Tuần hoàn: Trụy tim mạch, suy mạch vành…
  • Tràn dịch đa màng: màng bụng, màng tim, màng phổi, màng tinh hoàn…
  • Tiết niệu: Suy thận cấp.
  • Sảy thai, đẻ non.

Vậy nên khi xuất hiện các dấu hiệu khởi phát sớm trên cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để khám và điều trị. Đặt biệt là trẻ nhỏ, miễn dịch trẻ yếu, khả năng diễn đạt của trẻ kém nên khi thấy các triệu chứng sớm trên thì người nhà cần đưa trẻ đi khám càng sớm càng tốt để hạn chế biến chứng xảy ra.

2.Chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết

2.1 Chăm sóc bệnh nhân sốt cao:

  • Hạ nhiệt khi có sốt nên dùng các biện pháp vật lý: lấy khăn mặt chườm ấm cho bệnh nhân, chườm ở trán, nách, bẹn.
  • Khi sốt cao >38,5 độ C thì chỉ cho bệnh nhân dùng thuốc Paracetamol đơn chất, liều từ 10-15mg/kg cân nặng/ lần, mỗi lần cách nhau 4-6 giờ , tổng liều Paracetamol không quá 60mg/kg cân nặng/24 giờ. Kèm theo chườm ấm cho bệnh nhân.
  • Nếu nhiệt độ không giảm: Truyền Perfangan, Solumedrol và an thần…
  • Không được dùng aspirin, analgin, ibuprofen để hạ sốt để tránh tác dụng phụ gây xuất huyết, toan máu.
  • Kiểm tra nhiệt độ thường xuyên 15-30 phút/ lần, theo dõi đề phòng sốt cao gây co giật, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
  • Cho bệnh nhân nằm nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, nới rộng quần áo.
Chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết
Chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết

2.2 Bù đủ nước và điện giải:

Do tình trạng sốt cao, nôn nhiều , đi ngoài dẫn đến mất nước và điện giải nên khuyến khích bệnh nhân ăn, uống đồ chứa nhiều vitamin C để bù lại lượng dịch mất đi và nâng cao thể trạng. Cụ thể:

  • Bù điện giải theo phác đồ điều trị tại cơ sở y tế.
  • Uống Oresol hoặc nước trái cây (cam, chanh, dừa, đu đủ, dâu, dứa…), uống Oresol thì phải theo hướng dẫn in trên vỏ gói, không được pha uống bừa bãi.
  • Uống thật nhiều nước: lượng nước dùng cho trẻ dưới 5 tuổi thường là 1000-1500ml/ ngày ; đối với trẻ trên 5 tuổi là 2000-2500ml/ ngày. Cho bệnh nhân uống mỗi lần vài ngụm và uống liên tục trong ngày, không uống liền một lúc.

2.3 Chăm sóc qua chế độ ăn uống:

  • Ăn nhiều đồ ăn giàu protein: các thực phẩm từ trứng, cá, thịt, sữa để giúp bệnh nhân nâng cao thể trạng. Protein được đưa vào cơ thể một cách từ từ để giúp bệnh nhân dễ hấp thụ.
  • Chia nhỏ bữa ăn trong ngày, ăn đồ ăn nấu chín, lỏng, dễ tiêu hóa như ăn cháo dinh dưỡng, súp, đồ luộc. Cải thiện thay đổi bữa ăn cho bệnh nhân để có đầy đủ dinh dưỡng.
  • Không ăn các loại thực phẩm nhiều gia vị và chứa nhiều dầu (lạc, vừng, hạt tiêu, đồ cay nóng….) vì nó khiến bệnh nhân khó tiêu và phục hồi chậm.
  • Không ăn thực phẩm sẫm màu như đỏ, nâu , đen trong cả quá trình theo dõi diễn biến của bệnh. Vì sốt xuất huyết sẽ gây nên xuất huyết, bệnh nhận hay nôn ói, nên khi nhìn thấy chất nôn có màu tương tự, ta khó có thể phân biệt đó là màu của xuất huyết hay màu của thức ăn. Vậy nên không ăn uống các thực phẩm sẫm màu như nước xá xị, canh rau rền, dưa hấu, nước coca-cola, cà phê…

2.4 Chế độ nghỉ ngơi:

Bệnh nhân cần được nghỉ ngơi tại giường, hạn chế tối đa đi lại, nằm ở nơi thoáng mát, sạch sẽ.

2.5 Chăm sóc vệ sinh:

  • Vệ sinh sạch răng, miệng, mắt, tai.
  • Vệ sinh da và phòng ngừa loét.

2.6 Xử trí xuất huyết như thế nào:

Sốt xuất huyết ở giai đoạn toàn phát gây nên nhiều dạng xuất huyết khác nhau và có thể gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm (xuất huyết tiết niệu, xuất huyết phủ tạng, xuất huyết não..). Nhiều trường hợp có thể có shock do mất máu, giảm tiểu cầu. Nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời có thể gây tử vong. Cần điều trị ngay và đúng theo y lệnh của bác sĩ.

Vậy nên các trường hợp có cơ địa đặc biệt như phụ nữ có thai, trẻ nhỏ, người già, người mắc các bệnh rối loạn chuyển hóa mỡ máu, đái tháo đường, người miễn dịch kém, người sống neo đơn, những người nôn mửa nhiều không ăn uống được… khi thấy các triệu chứng khởi phát trên cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được chăm sóc và điều trị cẩn thận.

2.7 Tái khám hàng ngày:

có nhiều trường hợp trong mùa dịch, bệnh viện quá tải, nếu tình trạng bệnh nhân triệu chứng không quá nặng mà được bác sĩ cho phép nằm điều trị tại nhà thì phải tuân thủ điều trị theo y lệnh bác sĩ, và phải tái khám đều đặn hàng ngày để làm các xét nghiệm kiểm tra.

Đặc biệt lưu ý các dấu hiệu sau để đưa bệnh nhân đi viện ngay: người mệt mỏi, li bì, bứt rứt, nôn ói nhiều, đau bụng, đi ngoài nhiều, hoặc thấy chảy máu cam, chảy máu chân răng nhiều, nôn ra máu, đi ngoài ra máu,…

Phòng bệnh sốt xuất huyết

Hiện nay chưa có thuốc điều trị cũng như chưa có vacxin phòng bệnh đặc hiệu.Để phòng bệnh sốt xuất huyết tái phát và lây lan thành dịch thì ta cần nỗ lực hướng tới việc diệt muỗi và loại trừ những nơi muỗi sinh sản. Muỗi gây dịch hay sống ở những nơi tối tăm, ẩm thấp, bẩn thỉu, xung quang các hồ nước đọng, cống rãnh, ao tù, chuồng trại nơi chăn nuôi gia súc- gia cầm… đặc biệt vào mùa mưa. Các biện pháp cần được tăng cường trước khi có sự chuyển mùa ( trong và sau mùa mưa) và trong các vụ dịch…

3.1 Phòng muỗi đốt:

  • Muỗi truyền virus Dengue đốt người vào ban ngày, thường vào lúc 9 giờ sáng, nên chúng ta phải tự bảo vệ bản thân để tránh muỗi đốt.
  • Mặc quần áo dài che kín tay chân.
  • Sử dụng thuốc diệt muỗi ,thận trọng khi sử dụng thuốc này đối với trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, người già.
  • Có thể dùng kem chống muỗi, hương muỗi để xua đuổi muỗi.
  • Dùng các dụng cụ bắt muỗi và diệt muỗi vào ban ngày.
  • Dùng màn để tránh muỗi cho trẻ em, người già và những người khác khi ngủ ban ngày. Tác dụng của màn tốt hơn là khi tẩm Permethrin (chất diệt côn trùng  pyrethroid), rèm (bằng vải hoặc bằng tre) cũng có thể tẩm chất diệt côn trùng và treo tại cửa sổ hoặc cửa ra vào để xua đuổi muỗi và diệt muỗi.
  • Phá vỡ chu kì lây truyền muỗi – người –  muỗi . Muỗi bị nhiễm virus khi chúng hút máu người bị bệnh, rồi nó lại đốt người truyền virus cho người khác…. một vòng tròn lặp lại theo quy trình đó sẽ dễ dân đến lây lan dịch bệnh. Màn chống muỗi và dụng cụ diệt muỗi sẽ giúp ngăn ngừa có hiệu quả để tranh muỗi đốt người và giúp ngăn chặn lây lan của virus Dengue.

3.2 Phòng muỗi sinh sản:

Muỗi truyền virus Dengue sống và sinh sản ở những nơi nước ứ đọng ở trong và xung quanh nhà.

  • Đổ nước thừa ở chỗ ứ nước, máy điều hòa, ở các bể, thùng nước, xô chậu…
  • Bỏ tất cả các vật dụng mà chứa nước đọng (chẳng hạn như ở chậu cây cảnh…) ra khỏi nhà.
  • Luôn luôn đậy kín tất cả các vật dụng chứa nước để phòng muỗi đẻ trứng.
  • Thu nhặt và loại bỏ những dụng cụ mà nước có thể đọng lại như: Chai, lọ, túi nhựa, lon đồ hộp, lốp xe đạp…
  • Lau dọn nhà cửa sạch sẽ, phòng ở thoáng mát, giặt giũ sạch sẽ chăn màn để tránh ẩm mốc, tránh thu hút muỗi trú ngụ.
  • Vệ sinh nhà vệ sinh, chuồng trại chăn nuôi sạch sẽ để hạn chế tối đa chỗ muỗi tụ tập sinh sản.
  • Có thể rắc vôi vụn xung quanh cống rãnh quanh nhà để không cho muỗi có chỗ làm tổ sinh sản.

Trên đây là những kiến thức đại cương về bệnh sốt xuất huyết, bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không áp dụng khi chưa có sự chỉ dẫn của bác sĩ.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *