Home Bệnh thường gặpSốt xuất huyết ở trẻ em

Sốt xuất huyết ở trẻ em

Sốt xuất huyết ở trẻ em là một trong những bệnh hay gặp, bệnh có diễn biến nặng nề, tiến triển nhanh nên cần phát hiện bệnh sớm để được điều trị kịp thời.

Sốt xuất huyết ở trẻ em
Sốt xuất huyết ở trẻ em

1.Định nghĩa sốt xuất huyết:

Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh truyền nhiễm, cấp tính, do virus Dengue gây nên, bệnh lan truyền chủ yếu do muỗi Aedes Aegypti , dễ tiến triển thành dịch lớn. Sốt xuất huyết Dengue có thể gây nên bệnh cảnh nguy hiểm, hội chứng Shock Dengue nhanh chóng dẫn đến tử vong (ở cả người lớn và trẻ em) nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

2. Dịch tễ:

  • Bệnh sốt xuất huyết xuất hiện quanh năm và tần số mắc bệnh nhiều nhất từ tháng 6 đến tháng 10 (mùa mưa).
  • Lứa tuổi mắc bệnh phần lớn là ở trẻ em (95%).
  • Virus Dengue có 4 typ huyết thanh, có những kháng nguyên rất giống nhau, có thể gây phản ứng chéo 1 phần sau khi bị nhiễm 1 trong 4 typ và có những kháng nguyên đặc hiệu cho từng typ. Nên khi trẻ bị mắc bệnh 1 lần thì có thể có miễn dịch đặc hiệu cho typ này, những vẫn có thể mắc sốt xuất huyết có thể 3 lần nữa, vì virus gây bệnh có 4 typ huyết thanh mà không hề tạo được miễn dịch chéo sau mắc bệnh. Vậy nên để đề phòng trẻ em bị mắc lại bệnh thì người lớn phải tìm hiểu rõ về bệnh để có phương pháp bảo vệ trẻ tốt.
  • Virus có ở trong máu người bệnh trong thời gian trẻ bị sốt.
  • Người bệnh là ổ chứa virus chính.
  • Bệnh lây truyền theo đường máu qua muỗi Aedes chỉ đốt vào ban ngày, thường vào buổi sáng lúc 9h sáng.
  • Muỗi chủ yếu là Aedes aegypti ở thành thị. Muỗi thứ yếu là Aedes albopictus ở nông thôn, trong rừng.
  • Sự lan truyền dịch xảy ra ở những vùng có nhiều muỗi Aedes , vệ sinh môi trường kém, dân cư sống chen chúc và số người bị cảm thụ cao. Hiện nay chúng ta chưa xác định được mật độ muỗi Aedes cần thiết để duy trì virus Dengue gây bệnh lưu hành hay tạo các vụ dịch. Nhưng trong một gia đình, chỉ cần 1 số ít muỗi cái Aedes là có thể làm cả gia đình mắc bệnh.
  • Muỗi aedes sinh sản quanh năm, cao nhất vào những tháng sau mùa mưa, muỗi sinh sản nhiều và liên quan đến việc tích trữ nước trong bể, chum, vại, cống rảnh nước hoặc nước ở đồ phế thải, chai lọ, vỏ đồ hộp…
  • Dịch sốt xuất huyết xuất hiện ở các nơi đông dân cư tập trung rồi sau đó lan dần đến các vùng nông thôn. Trẻ em ở nhà trẻ, trường học bị muỗi Aedes mang virus đốt ban ngày rồi lại trở về nhà mang virus về gia đình, khu phố, xóm làng.

Người ta ước tính cứ 1 trường hợp sốt xuất huyết có sốc  vào viện thì có khoảng 200 – 500 người bị nhiễm virus Dengue có triệu chứng lâm sàng hay không có triệu chứng lâm sàng, nhất là ở vùng có mật độ muỗi Aedes cao.

3.Biểu hiện bệnh sốt xuất huyếttrẻ em.

Các triệu chứng khởi phát của bệnh ở trẻ em rất giống với các dấu hiệu của cảm cúm đơn thuần nên người nhà dễ nhầm lẫn,thường để trẻ em ở nhà tự điều trị hoặc chỉ mua thuốc ở quầy dược tư nhân. Nên để phát hiện bệnh sớm và giúp trẻ em được điều trị kịp thời , hạn chế tối đa bệnh tiến triển nặng và có biến chứng nguy hiểm thì người nhà nên tìm hiểu kĩ về các biểu hiện của bệnh sốt xuất huyết theo từng giai đoạn.

3.1 Sốt Dengue cổ điển:

  • Thời kì ủ bệnh: từ 3 – 15 ngày.
  • Thời kỳ khởi phát: biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào từng lứa tuổi của trẻ em.
    • Trẻ còn bú và trẻ nhỏ có thể có triệu chứng sốt không đặc hiệu và phát ban.
    • Trẻ lớn và người lớn: sốt cao đột ngột, kèm theo nhức đầu, đau 2 bên hố mắt, đau khắp người, đau cơ, đau khớp, mệt mỏi, chán ăn.
  • Thời kì toàn phát:
    • Sốt cao 39 – 40 độ C.
    • Xung huyết ở củng mạc mắt, đau nhức hốc mắt.
    • Đau cơ – khớp , ăn kém, người mệt mỏi, có thể đau họng, ho khan.
    • Sưng hạch bạch huyết.
    • Phát ban ở ngoài da, dan dát sẩn hoặc ban kiểu sởi.
    • Đôi khi có xuất huyết ở da, niêm mạc. Rất hiếm khi xuất huyết phủ tạng
    • Sốt thường trong vòng 2 – 7 ngày. Tiên lượng tốt, không xảy ra sốc.

3.2 Sốt xuất huyết Dengue:

  • Sốt xuất huyết Dengue không sốc:
    • Sốt cao đột ngột, nhiệt độ 39 – 40 độ C.
    • Mệt mỏi, chán ăn, đau bụng ở thượng vị hoặc hạ sườn phải, đôi khi nôn , ở trẻ em hay gặp hơn ở người lớn.
    •  Đôi khi da xung huyết hoặc có phát ban.
    • Đau mỏi toàn thân, nhức cơ khớp.
    • Trẻ em < 5 tuổi sốt cao, đôi khi co giật, hốt hoảng, không có biểu hiện của hội chứng màng não (nôn vọt, sợ ánh sáng…)
    • Các dấu hiệu xuất huyết thường xuất hiện vào ngày thứ 2 của bệnh. Dấu hiệu xuất huyết tự nhiên hoặc xuất huyết khi tiêm chích sẽ thấy bầm tím quanh nơi tiêm. Có thể có xuất huyết dưới da( chấm ,nốt, đám xuất huyết…); xuất huyết niêm mạc như chảy máu cam, chảy máu chân răng, tiểu máu, trẻ lớn có thể có kinh nguyệt kéo dài hay kinh đến trước kì hạn; xuất huyết tiêu hóa như nôn ra máu, đại tiện ra máu. Khi có dấu hiệu của xuất huyết tiêu hóa nhiều thì tiên lượng thường nặng.
  • Sốt xuất huyết Dengue có sốc ở trẻ em:
    • Sốc thường xảy ra vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 6 của bệnh, nhiệt độ thường hạ xuống đột ngột, da lạnh, tím tái, trẻ em vật vã, li bì, đau bụng cấp.
    • Sốc xuất hiện nhanh chóng với mạch nhanh, nhỏ, khó bắt, da lạnh, nhớp nháp mồ hôi, huyết áp hạ.
    • Nếu không xử trí kịp thời, sốc diễn biến nhanh, huyết áp tụt mạnh, mạch rất khó bắt, trẻ nhỏ ở trạng thái lơ mơ, thở yếu.
    • Thời gian sốc thường ngắn và trẻ bệnh có thể tử vong trong vòng 12 đến 24 giờ.
    • Không xử lý nhanh chóng thì sốc kéo dài có thể gây toan chuyển hóa, giảm natri máu… có thể gây xuất huyết trầm trọng ở tiêu hóa và các cơ quan khác. Bệnh nhân có thể xuất huyết não đưa đến hôn mê.
  • Thời kì hồi phục : ở cả sốt xuất huyết có sốc hay không sốc đều diễn ra nhanh chóng: trẻ ăn tốt và đòi ăn là tiên lượng tốt. Một số biểu hiện về tim mạch như tim đập chậm hoặc loạn nhịp sẽ khỏi trong vài ngày.

3.3 Phân loại mức độ nặng nhẹ của sốt xuất huyết Dengue:

Theo tổ chức Y tế Thế giới chia làm 4 độ:

  • Độ I : sốt kéo dài 2 – 7 ngày , kèm theo các dấu hiệu không đặc hiệu (nhức đầu, đau mỏi toàn thân …) ,dấu hiệu dây thắt dương tính.
  • Độ II : dấu hiệu như độ I kèm theo xuất huyết ngoài da, niêm mạc, phủ tạng.
  • Độ III : có dấu hiệu suy tuần hoàn, huyết áp hạ, mạch nhanh nhỏ, da lạnh, trẻ em bứt rứt, vật vã.
  • Độ IV : sốc sâu, mạch nhanh nhỏ khó bắt,  huyết áp không đo được, chân tay lạnh.

4.Điều trị sốt xuất huyếttrẻ em:

4.1 Nguyên tắc điều trị sốt xuất huyết ở trẻ em:

  • Bồi phụ nước và điện giải sớm cho trẻ tùy thuộc vào mức độ của bệnh.
  • Hạ nhiệt khi sốt cao, an thần.
  • Truyền máu tươi hoặc khối tiểu cầu khi có xuất huyết phủ tạng nặng.
  • Phát hiện và xử lý sốc sớm.
  • Nuôi dưỡng và chăm sóc trẻ tốt.

4.2 Sốt Dengue và sốt xuất huyết độ I, độ II:

  • Phần lớn các trường hợp đều điều trị ngoại trú và theo dõi tại cơ sở y tế. Chủ yếu là điều trị triệu chứng và theo dõi chặt chẽ phát hiện sớm sốc để xử trí kịp thời.
  • Nếu sốt cao ≥ 38,5 độ C thì cho trẻ dùng thuốc hạ nhiệt và lau mát bằng nước ấm.Thuốc hạ nhiệt chỉ được dùng là Paracetamol đơn chất, liều từ 10 – 15 mg/ kg cân nặng / lần, mỗi lần cách nhau 4 – 6 giờ, tổng liều Paracetamol không quá 60mg /kg cân nặng/ 24 giờ. Cấm dùng aspirin , analgin, ibuprofen để điều trị vì có thể gây xuất huyết, toan máu.
  • Bù dịch bằng đường uống : khuyến khích trẻ uống nhiều nước oresol hoặc nước đun sôi để nguội ( nước oresol phải pha theo hướng dẫn in trên vỏ gói, không được tự ý pha ), nước trái cây ( nước dừa, cam, chanh,…) hoặc nước cháo loãng với muối. Cho trẻ uống đều trong ngày, không uống liền 1 lúc.
  • Trường hợp trẻ nôn nhiều, không uống được hay không bú được,có các dấu hiệu mất nước, trẻ lừ đừ, li bì, vật vã, quấy khóc phải nhanh chóng đưa trẻ vào viện để kịp thời điều trị ( để bù nước bằng đường truyền và phòng sốc xảy ra).

4.3 Sốt xuất huyết độ III và độ IV :

Nằm điều trị và theo dõi nội trú tại cơ sở y tế.

5.Chăm sóc và phòng bệnh sốt xuất huyết cho trẻ em:

5.1 Chăm sóc và theo dõi trẻ em bị sốt xuất huyết:

  • Theo dõi nhiệt độ của trẻ thường xuyên 15 – 30 phút/ lần.
  • Cho trẻ ăn bột loãng, cháo loãng được chế biến từ các thành phần giàu protein như thịt, cá, trứng, sữa. Đổi món ăn mỗi bữa để trẻ được cung cấp đủ protein, giúp nâng cao thể trạng. Ăn đồ ăn dễ tiểu, mềm, nấu chín.
  • Cho trẻ uống nước dừa, nước cam, nước chanh hay nước ép từ các loại hoa quả chứa nhiều vitamin C (bưởi, dứa, kiwi…) để tăng cường sức đề kháng cho trẻ em.
  • Bồi phụ đủ nước qua đường uống( nước lọc, oresol, nước dừa, sữa…). Trung bình đối với trẻ ≤ 5 tuổi cần 500 – 1000 ml nước / ngày ; trẻ ≥ 5 tuổi và trẻ lớn cần 1000 – 2000 ml nước/ ngày.
  • Không cho trẻ ăn uống đồ nhiều dầu mỡ như đồ chiên rán, hay thực phẩm nhiều tinh dầu vì nó khiến trẻ khó tiêu hóa, làm giảm cảm giác ăn uống của trẻ.
  • Không cho trẻ ăn uống đồ có màu đỏ sẫm, nâu, đen như nước ép dưa hấu, nước canh rau dền, sữa socola, nước coca-cola, siro,… vì trẻ nhỏ bị sốt xuất huyết dễ bị kích thích nôn, khi ăn uống đồ màu đó sẽ dễ nhầm lẫn giữa chất nôn là thức ăn hay xuất huyết dạ dày, sẽ dễ gây nguy hiểm cho trẻ nếu không được phát hiện sớm.

5.2 Phòng bệnh sốt xuất huyết cho trẻ em:

Hiện nay chưa có vacxin phòng bệnh sốt xuất huyết đặc hiệu cho trẻ em. Vậy nên để hạn chế tối đa bệnh và dịch bùng phát thì ta phải tích cực loại trừ vật trung gian truyền bệnh là muỗi; ngăn cản chúng sinh sôi và đốt trẻ:

  • Ngủ mắc màn cả ngày lẫn đêm để tránh muỗi cho trẻ em. Tác dụng của màn tốt hơn khi tẩm chất diệt côn trùng, rèm bằng vải hoặc bằng tre cũng có thể tẩm Permethrin( chất diệt côn trùng) và treo tại cửa sổ hoặc cửa ra vào để xua muỗi và diệt muỗi.
  • Mặc quần áo kín tay chân cho trẻ.
  • Dọn dẹp phòng ở, nhà cửa và xung quanh nhà sạch sẽ.
  • Sử dụng thuốc diệt muỗi thận trọng, tránh xa trẻ em.
  • Đổ nước thừa ở chỗ ứa nước,thùng nước, xô, chậu, máy điều hòa…
  • Luôn đậy kín các vật dụng chứa nước.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *